Uticaj urbanog pejzaža na genetičku strukturu populacija žutogrlog miša (Apodemus flavicollis) u Beogradu
Résumé fourni par la source
Urbanizacija transformiše prirodna staništa u prostorno diskontinuiran mozaik, što može ograničiti protok gena i pojačati efekte genetičkog drifta u populacijama divljih vrsta sisara. U ovom radu analizirana je genetička strukturiranost populacija žutogrlog miša ( Apodemus flavicollis), primenom mikrosatelitnih markera, u urbanom i periurbanom pejzažu Beograda. Dodatno je procenjen i relativni doprinos fragmentacije šumskih staništa, lokalnog pejzažnog konteksta i otpora sredine na genetičku varijabilnost u analiziranim populacijama. Istraživanje je obuhvatilo 303 jedinke sa devet lokaliteta, uzorkovane u periodu 2019–2024. godine, analizirane na 10 mikrosatelitskih lokusa. Populacije su pokazale relativno visoku heterozigotnost (0.726–0.853), ali i jasnu međusobnu genetičku diferencijaciju. Bajesovske i multivarijantne analize potvrdile su postojanje genetičke strukturisanosti populacija, dok obrazac izolacije udaljenošću nije potvrđen. U cilju prostornog objašnjenja uočenih genetičkih obrazaca, testirane su metrike šumskih fragmenata, pejzažni prediktori izračunati u prostornim pojasevima oko granice šume, kao i izolacija putem otpora sredine, zasnovana na različitim tipovima matriksa. Pokazalo se da same metrike fragmentacije nisu dovoljne za objašnjenje osnovnih pokazatelja genetičke varijabilnosti unutar populacija. Najveću podršku imali su modeli koji povezuju osobine šumskih fragmenata sa prediktorima okolnog matriksa. Za alelsku raznovrsnost i alelsko bogatstvo najbolje su podržani modeli sa zelenim matriksom, dok su heterozigotnost, a naročito inbriding, bolje objašnjeni modelima sa antropogenim matriksom. Primjenom MLPE modela na parne podatke i poređenjem vrednosti Akaikeovog informacionog kriterijuma (AIK), pri čemu je linearizovani FST korišćen kao mera genetičke diferenciranosti, utvrđeno je da modeli koji kombinuju osobine šumskih fragmenata i pejzažni kontekst u pojasevima oko šume bolje objašnjavaju genetičku strukturu nego najbolje podržani modeli izolacije putem otpora sredine. Dobijeni rezultati ukazuju da je genetička strukturiranost populacija A. flavicollis u Beogradu posledica zajedničkog delovanja fragmentacije staništa i lokalnog matriksa oko šumskih fragmenata. Geografska udaljenost i izolacija putem otpora sredine imale su manji značaj, pa su tako geografski bliske populacije bile više genetički udaljene.